جام جم آنلاین - افرادی که پدر، مادر، خواهر، برادر یا فرزندشان به سرطان روده مبتلا شده‌اند ممکن است به غربالگری زودتر و منظم‌تری نیاز داشته باشند. کولونوسکوپی می‌تواند پولیپ‌های پیش‌سرطانی را شناسایی کند و در بسیاری از موارد امکان برداشتن آنها را پیش از تبدیل شدن به سرطان فراهم سازد.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر سرطان روده هستند؟
سرطان روده بزرگ و راست‌روده از بیماری‌هایی است که احتمال ابتلا به آن با افزایش سن بیشتر می‌شود. با این حال این بیماری ممکن است در سنین پایین‌تر نیز رخ دهد. سابقه خانوادگی یکی از عوامل مهم خطر است و ابتلای یکی از بستگان درجه‌یک به سرطان روده اهمیت ویژه‌ای دارد.
اگر یکی از والدین یا خواهر و برادر فرد پیش از ۶۰ سالگی به سرطان روده مبتلا شده باشد خطر ابتلا در سایر اعضای خانواده افزایش می‌یابد. این موضوع لزوماً به معنای وجود یک بیماری ارثی نیست، اما می‌تواند نشان دهد که غربالگری باید زودتر آغاز شود.
برخی بیماری‌های ارثی مانند سندرم لینچ و پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی نیز خطر ابتلا را افزایش می‌دهند. وجود چند مورد سرطان روده در خانواده یا ابتلای اعضای خانواده در سنین پایین می‌تواند بررسی ژنتیکی را ضروری‌تر کند.
اگر سابقه خانوادگی سرطان روده داریم از چه سنی غربالگری را شروع کنیم؟
سن شروع غربالگری به تعداد بستگان مبتلا و سن تشخیص سرطان در آنها بستگی دارد.
بر اساس راهنمای کالج آمریکایی گوارش اگر یک خویشاوند درجه‌یک پیش از ۶۰سالگی به سرطان روده مبتلا شده باشد معمولاً توصیه می‌شود کولونوسکوپی از ۴۰سالگی یا ۱۰ سال پیش از سن تشخیص جوان‌ترین فرد مبتلا آغاز شود؛ هرکدام زودتر باشد. در این گروه معمولاً تکرار کولونوسکوپی هر پنج سال پیشنهاد می‌شود. پزشک ممکن است با توجه به نتیجه آزمایش و سابقه خانوادگی برنامه متفاوتی تعیین کند.
برای افرادی که سابقه خانوادگی پرخطر ندارند غربالگری معمولاً از ۴۵سالگی آغاز می‌شود. روش‌های غربالگری شامل کولونوسکوپی و آزمایش مدفوع از نظر خون مخفی است. با این حال در افراد دارای سابقه خانوادگی پرخطر کولونوسکوپی اغلب روش ترجیحی است.
کولونوسکوپی چگونه به پیشگیری از سرطان کمک می‌کند؟
سرطان روده در بسیاری از موارد از پولیپ‌هایی آغاز می‌شود که طی سال‌ها تغییر می‌کنند. همه پولیپ‌ها سرطانی نمی‌شوند، اما برخی از آنها قابلیت تبدیل شدن به سرطان را دارند.
در کولونوسکوپی پزشک با استفاده از لوله‌ای باریک و مجهز به دوربین داخل روده بزرگ را بررسی می‌کند. اگر پولیپ مشکوکی وجود داشته باشد در بسیاری از موارد می‌توان آن را حین آزمایش برداشت و برای بررسی به آزمایشگاه فرستاد.
به همین دلیل کولونوسکوپی تنها ابزاری برای تشخیص سرطان نیست و می‌تواند به پیشگیری از آن نیز کمک کند. البته نتیجه طبیعی کولونوسکوپی به معنای بی‌نیازی همیشگی از غربالگری نیست و زمان تکرار آزمایش باید بر اساس میزان خطر هر فرد مشخص شود.
آیا همه افراد دارای سابقه خانوادگی به آزمایش ژنتیک نیاز دارند؟
خیر. داشتن یک خویشاوند مبتلا به سرطان روده به‌تنهایی به معنای نیاز قطعی به آزمایش ژنتیک نیست. با این حال در صورت ابتلای چند نفر از اعضای خانواده یا تشخیص سرطان در سن پایین بررسی احتمال سندرم‌های ارثی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
در چنین شرایطی پزشک ممکن است مشاوره ژنتیک را توصیه کند. بررسی گزارش پاتولوژی و آزمایش‌های تومور فرد مبتلا نیز می‌تواند به تشخیص احتمال سندرم‌هایی مانند لینچ کمک کند. در صورت امکان معمولاً بررسی فرد مبتلا در خانواده نقطه شروع مناسبی است.
چه تغییراتی در سبک زندگی خطر سرطان روده را کاهش می‌دهد؟
هیچ روش قطعی برای جلوگیری از تمام موارد سرطان روده وجود ندارد، اما برخی عادت‌ها می‌توانند به کاهش خطر کمک کنند.
*مصرف سبزیجات و میوه‌های کامل و مواد غذایی پرفیبر مانند حبوبات و غلات سبوس‌دار را افزایش دهید.
*مصرف سوسیس و کالباس را محدود کنید و گوشت قرمز را در حد متعادل مصرف کنید.
*فعالیت بدنی منظم داشته باشید و وزن سالم خود را حفظ کنید.
* از مصرف دخانیات و الکل پرهیز کنید.
*بدون تجویز پزشک برای پیشگیری از سرطان آسپرین یا مکمل‌های خاص مصرف نکنید.
رعایت این توصیه‌ها جایگزین غربالگری نیست و افرادی که سابقه خانوادگی دارند باید برنامه بررسی پزشکی خود را جدی بگیرند.
کدام علائم سرطان روده را نباید نادیده گرفت؟
وجود خون در مدفوع و تغییر مداوم در عادت دفع از جمله علائمی هستند که باید بررسی شوند. یبوست یا اسهال مداوم و درد شکمی ادامه‌دار و کم‌خونی فقر آهن بدون علت مشخص و کاهش وزن ناخواسته نیز نیازمند ارزیابی پزشکی هستند.
البته این علائم همیشه به معنای سرطان نیستند. نکته مهم این است که نباید آنها را بدون بررسی به بواسیر یا مشکلات ساده گوارشی نسبت داد.
از سوی دیگر سرطان روده و پولیپ‌های پیش‌سرطانی ممکن است در مراحل اولیه هیچ علامتی نداشته باشند. به همین دلیل افراد دارای سابقه خانوادگی نباید منتظر بروز نشانه‌های بیماری بمانند.
آگاهی و غربالگری به‌موقع اهمیت دارد
سابقه خانوادگی سرطان روده به معنای ابتلای حتمی سایر اعضای خانواده نیست. با این حال اطلاع از سابقه بیماری بستگان و مشخص کردن سن تشخیص سرطان و انجام کولونوسکوپی در زمان مناسب می‌تواند به شناسایی زودهنگام ضایعات پیش‌سرطانی کمک کند.
اگر یکی از بستگان درجه‌یک شما به سرطان روده مبتلا شده است بهتر است سابقه خانوادگی را با پزشک در میان بگذارید و درباره سن شروع غربالگری و فاصله تکرار آزمایش مشورت کنید. پیشگیری مؤثر با آگاهی آغاز می‌شود و تشخیص زودهنگام می‌تواند فرصت بیشتری برای درمان فراهم کند.
همراه با رضا فیاضی، بازیگر خاطرهساز تلویزیون
درخشان: قرمزها در هماهنگی بین خطوط سهگانه مشکل دارند
